Nên Chẩn Đoán Ung Thư Phổi Sớm Bằng Các Phương Pháp Nào?

Ung thư phổi là một trong những loại bệnh nguy hiểm và thường phát hiện muộn. Invivo Lab cung cấp tổng quan về các phương pháp chẩn đoán hình ảnh, soi phế quản và xét nghiệm máu, giúp phát hiện sớm, đánh giá giai đoạn và theo dõi hiệu quả điều trị 

Tổng quan 

Ung thư phổi là một bệnh ác tính bắt đầu khi các tế bào trong phổi phát triển mất kiểm soát. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đây là loại ung thư dẫn đầu về tỷ lệ tử vong liên quan tới ung thư trên toàn cầu. [1]

Chỉ khoảng 30% bệnh nhân ung thư phổi đến viện ở giai đoạn sớm

Một số điểm nổi bật :

• Trên toàn cầu, vào năm 2020, có khoảng 2,21 triệu ca mới và 1,8 triệu người tử vong vì ung thư phổi.
• Tỷ lệ tử vong cao đến mức chiếm khoảng 18% tổng số ca tử vong do ung thư toàn cầu.[2]
• Nguyên nhân nguy cơ chính là hút thuốc lá, chiếm khoảng 85% các trường hợp theo WHO.
• Ngoài thuốc lá, các yếu tố nguy cơ khác bao gồm khói thuốc thụ động, ô nhiễm không khí (cả trong nhà và ngoài trời), tiếp xúc với amiăng, radon và một số hóa chất nghề nghiệp.[3]
• Có hai loại chính: ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) và ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC). NSCLC phổ biến hơn và phát triển chậm hơn, còn SCLC ít gặp hơn nhưng tiến triển rất nhanh.

Vì ung thư phổi thường được chẩn đoán ở giai đoạn muộn, khả năng điều trị hiệu quả bị hạn chế — điều này góp phần làm cho tỷ lệ sống sót sau 5 năm rất thấp so với nhiều loại bệnh khác.[4]

Các triệu chứng chính : 

Ung thư phổi thường phát triển âm thầm và không gây ra triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Chính vì vậy, nhiều người chỉ phát hiện khi bệnh đã tiến triển. Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo là bước quan trọng giúp tăng hiệu quả điều trị và cải thiện cơ hội sống sót. 

Dưới đây là những triệu chứng chính thường gặp mà người bệnh nên chú ý:

• Ho trong thời gian dài, ho ra máu, đờm.
• Đau tức ngực.
• Điều trị bằng thuốc kháng sinh không có tác dụng.
• Thở nông.
• Sút cân nhanh chóng.
• Khàn giọng, thở khò khè, khó nuốt.
• Tràn dịch màng phổi.
• Nhiễm trùng đường hô hấp tái phát
• Đau xương khớp

Các phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm ung thư phổi : 

Chẩn đoán căn bệnh này thường bắt đầu khi người bệnh xuất hiện triệu chứng nghi ngờ hoặc thông qua tầm soát ở nhóm nguy cơ cao. Quá trình chẩn đoán kết hợp nhiều phương pháp hình ảnh và xét nghiệm mô bệnh học, giúp xác định chính xác loại ung thư, giai đoạn, mức độ xâm lấn và khả năng di căn.

Chụp X-quang và CT phổi

• Chụp X-quang phổi: Đây là bước cơ bản giúp phát hiện các khối u lớn hoặc bất thường trong phổi. Tuy nhiên, phương pháp này hạn chế trong việc phát hiện các tổn thương nhỏ hoặc giai đoạn sớm của bệnh.
  
  

  Chụp X quang phổi là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh giúp phát hiện những vấn đề bất thường liên quan đến phổi.

   

• Chụp CT (Cắt lớp vi tính): Phương pháp này cung cấp hình ảnh chi tiết hơn, cho thấy kích thước, vị trí, mức độ xâm lấn của khối u, tình trạng hạch trung thất và khả năng di căn. Kết quả CT giúp bác sĩ định hướng chính xác các thủ thuật sinh thiết và lập kế hoạch điều trị phù hợp.

• Chụp CT liều thấp: Được khuyến cáo tầm soát ở nhóm nguy cơ cao, ngay cả khi chưa có triệu chứng, nhằm phát hiện ung thư phổi sớm.

Xét nghiệm đánh giá di căn

Sau khi ung thư phổi được xác định, bác sĩ cần đánh giá xem khối u có lan ra các cơ quan khác hay không. Các phương pháp thường dùng:

• PET/CT (Positron Emission Tomography/Computed Tomography): Phát hiện các tổn thương di căn trong cơ thể, cung cấp thông tin chính xác về giai đoạn bệnh.

• Xạ hình xương (Bone Scan): Phát hiện nhanh các tổn thương do di căn vào xương, hỗ trợ đánh giá nguy cơ gãy xương hoặc đau xương.

• MRI sọ não: Kiểm tra xem ung thư phổi có lan đến não hay không, từ đó lập kế hoạch điều trị phù hợp.

• Siêu âm hoặc chụp CT ổ bụng: Phát hiện di căn đến gan, tuyến thượng thận hoặc các cơ quan trong ổ bụng, giúp bác sĩ đánh giá toàn diện tình trạng bệnh.

Soi phế quản (Bronchoscopy)

Đây là phương pháp sử dụng ống soi mềm hoặc cứng luồn qua mũi hoặc miệng vào khí quản và phổi, cho phép quan sát trực tiếp các tổn thương hoặc khối u trong lòng phế quản.

Soi phế quản giúp bác sĩ có thể chẩn đoán nhiễm trùng, khối u hoặc các bệnh lý trong phổi.

Kết hợp với các kỹ thuật lấy mẫu mô bệnh học:

• Sinh thiết phế quản: Lấy mẫu trực tiếp từ khối u hoặc tổn thương.
• Soi rửa phế quản: Lấy tế bào từ dịch phế quản để xét nghiệm tế bào học.
• Sinh thiết xuyên thành phế quản (TBNA): Lấy mẫu từ hạch hoặc mô sâu xung quanh phổi.

Các chỉ số xét nghiệm máu tầm soát ung thư phổi : 

Bên cạnh các phương pháp hình ảnh và sinh thiết, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm máu để đánh giá dấu ấn sinh học của ung thư phổi. Các xét nghiệm này giúp phân biệt loại ung thư, xác định giai đoạn, theo dõi đáp ứng điều trị và phát hiện tái phát.

CYFRA 21-1: 

Là dấu ấn sinh học quan trọng trong ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC). Ở người bình thường, nồng độ CYFRA 21-1 < 3,3 μg/L (tương đương 3,3 ng/mL). 

Khi chỉ số vượt ngưỡng này, người bệnh có nguy cơ cao mắc bệnh. Độ nhạy của CYFRA 21-1 dao động từ 30–75% đối với NSCLC và 20–60% đối với ung thư phổi tế bào nhỏ. Sự kết hợp giữa CYFRA 21-1 và CEA giúp tăng độ chính xác trong chẩn đoán, theo dõi tái phát và đánh giá hiệu quả điều trị.

CEA (Carcinoembryonic Antigen) 

Ở người khỏe mạnh, chỉ số CEA thường < 2,5 ng/mL, trong khi bệnh nhân ung thư có thể vượt 10 ng/mL. Chỉ số này đặc biệt hữu ích trong việc theo dõi tiến triển và đáp ứng điều trị.

NSE (Neuron-Specific Enolase) 

Là dấu ấn sinh học đặc hiệu cho ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC) và một số u nguyên bào thần kinh. NSE phản ánh mức độ tải lượng khối u, số vị trí di căn và khả năng đáp ứng điều trị. Người bệnh có NSE > 25 ng/mL được xem là có nguy cơ cao mắc SCLC. Khi kết hợp với ProGRP, độ chính xác trong chẩn đoán và theo dõi SCLC tăng đáng kể. 

Lưu ý :  Nồng độ NSE có thể tạm thời tăng sau hóa trị do sự phân hủy tế bào ung thư và sẽ giảm dần sau đó. Tái phát bệnh cũng thường đi kèm với sự tăng trở lại của NSE.

ProGRP (Pro-Gastrin-Releasing Peptide) 

Là dấu ấn sinh học nhạy nhất cho SCLC, đặc biệt hữu ích ở bệnh nhân không thể thực hiện sinh thiết khối u. Nồng độ ProGRP huyết tương bình thường ≤ 50 ng/L; khi > 200 ng/L gợi ý nguy cơ SCLC, còn > 300 ng/L (với chức năng thận bình thường) khả năng mắc bệnh càng cao. 

Kết hợp ProGRP và NSE giúp phân biệt chính xác SCLC với các loại ung thư phổi khác và các bệnh phổi lành tính.

SCC (Squamous Cell Carcinoma Antigen) 

Là kháng nguyên ung thư của tế bào vảy, tăng cao ở ung thư phổi tế bào vảy và một số loại ung thư khác như cổ tử cung và thực quản. Nồng độ SCC bình thường < 2 ng/mL, còn ở các loại ung thư phổi dao động như sau:

• Ung thư phổi tế bào vảy: 2,78–3,56 ng/mL

• Ung thư phổi tế bào lớn: > 2,36 ng/mL

• Ung thư phổi tế bào nhỏ: 2,08–2,36 ng/mL

• Ung thư phổi tế bào tuyến: 2,3–2,84 ng/mL

Xét nghiệm SCC thường được sử dụng để chẩn đoán, theo dõi đáp ứng điều trị và phát hiện tái phát, đặc biệt hữu ích khi theo dõi bệnh nhân sau điều trị.

CA 19-9 

Là kháng nguyên tuyến xuất hiện ở nhiều cơ quan, bao gồm phổi. Tuy nhiên, xét nghiệm này ít giá trị trong phát hiện ung thư phổi giai đoạn sớm, vì khoảng 50% bệnh nhân không có sự tăng chỉ số.