Lao Phổi Là Gì? Dấu Hiệu, Nguy Cơ Và Cách Chẩn Đoán Sớm

Lao phổi là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lây qua đường hô hấp và có thể đe dọa tính mạng nếu không điều trị sớm. Việc nhận biết triệu chứng kéo dài, hiểu rõ yếu tố nguy cơ và thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm là chìa khóa kiểm soát bệnh hiệu quả. Bài viết dưới đây từ Invivo Lab cung cấp thông tin toàn diện về lao phổi, từ nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo đến phương pháp chẩn đoán và phòng ngừa khoa học.

Tìm hiểu về bệnh Lao phổi : 

Lao phổi (còn gọi là TB) là một bệnh nhiễm trùng mạn tính ở phổi do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra, còn gọi là trực khuẩn Koch. Đây là bệnh lây truyền qua không khí, không liên quan đến yếu tố di truyền. Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, vi khuẩn lao phát tán vào môi trường và có thể xâm nhập vào cơ thể người khác qua đường hô hấp.

Lao phổi chiếm 80-85% tổng số ca bệnh lao và là nguyên nhân lây chính cho những người xung quanh.

Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có khoảng 9 triệu người mắc bệnh lao. Trong số đó, có khoảng 3 triệu người không được tiếp cận điều trị y tế. Ngoài ra, Việt Nam hiện đứng thứ 11 trong 30 nước có gánh nặng bệnh lao và lao kháng đa thuốc cao trên thế giới.Những con số này cho thấy mức độ nguy hiểm và gánh nặng y tế mà bệnh gây ra trên phạm vi toàn cầu.

Lao phổi là thể lao phổ biến nhất và cũng là nguồn lây chính trong cộng đồng. Nếu không được điều trị đúng phác đồ, bệnh có thể tiến triển nặng và gây tử vong.

Triệu chứng nhận biết : 

Ho mạn tính là dấu hiệu nghi ngờ quan trọng nhất. Người bệnh có thể ho khan, ho có đờm hoặc ho ra máu. Triệu chứng thường kéo dài hơn ba tuần và không cải thiện với thuốc điều trị thông thường.

• Cảm giác tức ngực, nặng ngực hoặc hụt hơi có thể xuất hiện khi tổn thương phổi lan rộng. Nếu không kiểm soát sớm, tình trạng này có thể tiến triển thành suy hô hấp.
• Sốt thường xuất hiện vào buổi chiều hoặc tối, kèm cảm giác gai lạnh. Đây là biểu hiện điển hình của phản ứng viêm mạn tính do vi khuẩn lao gây ra.
• Người bệnh, đặc biệt là trẻ em, có thể đổ mồ hôi nhiều vào ban đêm dù thời tiết không nóng. Triệu chứng này dễ bị bỏ qua nhưng mang giá trị cảnh báo cao.
• Giảm cân không rõ nguyên nhân, ăn uống kém và cảm giác suy nhược kéo dài là dấu hiệu toàn thân thường gặp. Nếu không điều trị, bệnh có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác ngoài phổi.

Biến chứng nguy hiểm của lao phổi

Nếu chậm trễ điều trị, lao phổi có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng.

• Ho ra máu ồ ạt có thể xảy ra khi vi khuẩn phá hủy thành mạch máu phổi. Đây là tình trạng cấp cứu có nguy cơ tử vong cao.
• Tràn khí hoặc tràn mủ màng phổi xuất hiện khi hang lao vỡ vào khoang màng phổi. Biến chứng này đòi hỏi điều trị phối hợp thuốc lao và can thiệp dẫn lưu.
• Tràn dịch màng phổi có thể tồn tại ngay cả sau khi điều trị khỏi, để lại di chứng kéo dài.
• Ngoài ra, người bệnh có nguy cơ giãn phế quản, suy hô hấp mạn tính hoặc hình thành u nấm phổi do vi nấm phát triển trong hang lao cũ.

Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có hơn một triệu người tử vong do bệnh lao. Trong nhóm các bệnh truyền nhiễm, lao từng được xếp là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai sau virus SARS-CoV-2 vào năm 2022.

Ho ra máu là triệu chứng gặp ở 60% những người lao phổi, thể hiện có tổn thương, chảy máu trong đường hô hấp.

Khi tính trên tất cả các nguyên nhân gây tử vong toàn cầu, lao đứng ở vị trí thứ 13, cho thấy mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng và dai dẳng của căn bệnh này đối với sức khỏe cộng đồng. [1]

Nguyên nhân và cơ chế lây nhiễm

Tác nhân chính gây bệnh là trực khuẩn lao thuộc họ Mycobacteriaceae, được Robert Koch phát hiện năm 1882. Vi khuẩn này phát tán ra không khí khi người bệnh ho, nói, hắt hơi hoặc khạc nhổ. Lây nhiễm xảy ra khi người khỏe mạnh hít phải giọt bắn chứa vi khuẩn từ người bệnh chưa điều trị. Một bệnh nhân lao phổi có thể lây cho 10 đến 15 người khác trong môi trường kín như gia đình hoặc lớp học.

Robert Koch trong phòng thí nghiệm.

Sau khi xâm nhập vào phổi, vi khuẩn có thể nhân lên và gây tổn thương nhu mô phổi. Trong một số trường hợp, chúng theo đường máu hoặc hệ bạch huyết lan đến các cơ quan khác như hạch bạch huyết, xương, não hoặc thận, gây nên lao ngoài phổi [2]

Đặc điểm đáng chú ý của vi khuẩn lao là khả năng đề kháng cao. Chúng có thể kháng lại cồn và axit ở nồng độ có thể tiêu diệt nhiều loại vi khuẩn khác. Vi khuẩn lao tồn tại được nhiều tuần trong đờm hoặc môi trường ẩm tối. Chúng bị tiêu diệt ở nhiệt độ 100 độ C trong vòng 5 phút và giảm khả năng gây bệnh dưới ánh nắng mặt trời.

Ai có nguy cơ mắc lao phổi?

Nhóm nguy cơ cao

• Trẻ em và người có hệ miễn dịch suy yếu dễ bị lây nhiễm khi tiếp xúc gần với nguồn bệnh.
• Người mắc HIV, ung thư hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ tiến triển bệnh cao hơn.
• Bệnh nhân đái tháo đường, suy thận mạn hoặc các bệnh mạn tính khác cũng có tỷ lệ mắc lao cao hơn bình thường.

Yếu tố làm tăng nguy cơ

• Sống trong môi trường đông đúc, thiếu thông thoáng làm tăng nguy cơ lây lan.
• Hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia hoặc ma túy gây suy giảm miễn dịch và tổn thương phổi, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
• Ô nhiễm môi trường và điều kiện dinh dưỡng kém cũng là yếu tố thuận lợi cho bệnh khởi phát.

Các phương pháp chẩn đoán lao phổi :

Việc chẩn đoán chính xác giúp kiểm soát nguồn lây và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Người bệnh có thể thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu:

• Soi đờm tìm trực khuẩn kháng acid (AFB).

• Nuôi cấy vi khuẩn lao để xác định chính xác tác nhân.

• Chụp X-quang phổi đánh giá tổn thương nhu mô.

• Xét nghiệm Xpert MTB/RIF phát hiện nhanh vi khuẩn và kháng thuốc.

• Kỹ thuật sinh học phân tử PCR hỗ trợ xác định gene đặc hiệu của vi khuẩn lao.

Việc kết hợp lâm sàng và cận lâm sàng giúp tăng độ chính xác và rút ngắn thời gian chẩn đoán

Phòng ngừa lây nhiễm lao phổi

Lao phổi hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu chủ động thực hiện các biện pháp kiểm soát , phòng chống như sau:

• Mang khẩu trang khi tiếp xúc nguồn nguy cơ và giữ không gian sống thông thoáng, có ánh sáng tự nhiên.
• Không khạc nhổ bừa bãi và hạn chế dùng chung vật dụng cá nhân.
• Che miệng khi hắt hơi, rửa tay sạch sẽ thường xuyên, nhất là trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Duy trì lối sống lành mạnh giúp nâng cao miễn dịch như ăn uống hợp lý, ngủ đầy đủ, tập thể dục đều đặn và không sử dụng các chất gây nghiện như ma túy, rượu bia, thuốc lá…
• Tiêm vaccine BCG cho trẻ nhỏ và tiêm phòng các bệnh hô hấp khác như cúm, ho gà, phế cầu giúp giảm nguy cơ biến chứng.
• Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm bệnh ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.

Kết luận

Lao phổi là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện và điều trị kịp thời. Ho kéo dài, sốt về chiều, sụt cân hoặc đổ mồ hôi ban đêm là những tín hiệu cảnh báo không nên xem nhẹ. Chủ động xét nghiệm và tầm soát tại Invivo Lab giúp chẩn đoán chính xác, hạn chế lây lan và bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.