Xét Nghiệm Lao Phổi Ở Người Lớn: Khi Nào Cần Thực Hiện Và Các Phương Pháp Chẩn Đoán

Xét nghiệm lao phổi ở người lớn đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm bệnh lao, đặc biệt ở nhóm có nguy cơ cao như người hút thuốc, suy giảm miễn dịch hoặc từng tiếp xúc với nguồn lây. Nhờ các kỹ thuật hiện đại như xét nghiệm đờm, PCR, Xpert MTB/RIF và chụp X-quang ngực, việc chẩn đoán lao ngày càng chính xác và nhanh chóng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ mục đích xét nghiệm, thời điểm cần thực hiện và quy trình kiểm tra tại Invivo Lab.

Xét nghiệm lao phổi ở người lớn để làm gì?

Lao phổi là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra, chủ yếu tấn công vào phổi nhưng cũng có thể lan sang nhiều cơ quan khác. Ở người trưởng thành, bệnh có thể tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu và chỉ biểu hiện rõ khi tổn thương đã đáng kể.

Người nghi ngờ bị lao phổi, gặp triệu chứng ho kéo dài trên 2 tuần có thể được chỉ định làm xét nghiệm lao phổi.

Thực hiện xét nghiệm lao phổi ở người lớn nhằm xác định cơ thể có nhiễm vi khuẩn lao hay không. Một số xét nghiệm giúp phát hiện tình trạng nhiễm lao tiềm ẩn, trong khi các kỹ thuật khác hỗ trợ xác định lao đang hoạt động và đánh giá khả năng lây nhiễm.

Các phương pháp như test da và xét nghiệm máu có thể cho biết hệ miễn dịch đã từng tiếp xúc với vi khuẩn lao [1]. Tuy nhiên, để phân biệt lao tiềm ẩn với lao hoạt động, người bệnh cần được kết hợp thêm xét nghiệm hình ảnh và vi sinh chuyên sâu theo chỉ định bác sĩ.

Khi nào người lớn cần xét nghiệm lao phổi?

Không phải mọi trường hợp lao phổi đều biểu hiện rõ ràng. Ở người lớn, bệnh có thể khởi phát bằng các triệu chứng kéo dài nhưng dễ bị bỏ qua như:

• Ho dai dẳng trên 2–3 tuần, có thể kèm đờm hoặc lẫn máu.

• Sốt nhẹ về chiều, kéo dài nhiều ngày.

• Sụt cân không rõ nguyên nhân, chán ăn, mệt mỏi.

• Đổ mồ hôi đêm.
  

Ngoài ra, người có hệ miễn dịch suy giảm, bệnh nền mạn tính, từng tiếp xúc gần với bệnh nhân lao hoặc làm việc trong môi trường nguy cơ cao nên chủ động tầm soát ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Lao phổi cũng có thể lan ra ngoài phổi, gây lao màng não, lao hạch, lao màng phổi hoặc lao xương khớp. Khi đó, biểu hiện lâm sàng phụ thuộc vào cơ quan bị tổn thương và cần làm thêm các xét nghiệm chuyên biệt.

Các phương pháp xét nghiệm lao phổi ở người lớn

Việc chẩn đoán lao phổi được thực hiện dựa trên nhiều kỹ thuật phối hợp nhằm đảm bảo độ chính xác cao nhất.

1. Soi đờm trực tiếp (AFB)

Mẫu đờm được thu thập khi người bệnh ho sâu. Nếu lao đang hoạt động ở phổi hoặc thanh quản, vi khuẩn có thể được phát hiện qua kính hiển vi.

Những bệnh nhân nghi ngờ có khả năng mắc lao phổi đều nên tiến hành xét nghiệm dịch đờm để xác định vi khuẩn lao

Đây là phương pháp cho kết quả nhanh, giúp sàng lọc ban đầu. Tuy nhiên, kết quả âm tính không loại trừ hoàn toàn lao phổi vì chất lượng mẫu đờm có thể chưa đạt yêu cầu hoặc mật độ vi khuẩn thấp [2]

2. Xét nghiệm PCR và kỹ thuật sinh học phân tử

Các phương pháp khuếch đại acid nucleic như PCR cho phép phát hiện DNA của vi khuẩn lao trực tiếp từ mẫu bệnh phẩm.

Kỹ thuật xét nghiệm sinh học phân tử có thể được áp dụng để giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh lao phổi.

Ngoài ra, giúp nhận diện nhanh vi khuẩn lao và phát hiện đột biến liên quan đến kháng Rifampicin. Đây là bước tiến quan trọng trong chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời [3]

3.   Nuôi cấy vi khuẩn lao

Nuôi cấy trên môi trường rắn hoặc lỏng được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán vi sinh lao. Phương pháp này giúp xác định chính xác sự hiện diện của vi khuẩn và đánh giá khả năng kháng thuốc.[4]

Thời gian chờ kết quả thường kéo dài vài tuần do đặc tính phát triển chậm của vi khuẩn lao. Dù vậy, nuôi cấy vẫn đóng vai trò quan trọng trong xác định phác đồ điều trị..

4. Chụp X-quang ngực

Hình ảnh X-quang giúp phát hiện tổn thương đặc trưng như thâm nhiễm, hang lao hoặc xơ hóa. Tuy nhiên, X-quang chỉ có giá trị gợi ý, không thể khẳng định chẩn đoán nếu không có bằng chứng vi sinh.

Trong một số trường hợp phức tạp, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp cắt lớp vi tính ngực để đánh giá chi tiết tổn thương.

5. Xét nghiệm lao qua da (Mantoux)

Tuberculin được tiêm trong da cẳng tay và đọc kết quả sau 48–72 giờ. Phản ứng sưng đỏ cho thấy hệ miễn dịch đã từng tiếp xúc với vi khuẩn lao.

Xét nghiệm phản ứng lao tố có nhiều tên gọi như xét nghiệm TST, xét nghiệm IDR, xét nghiệm mantoux hay phản ứng tuberculin.

Kết quả dương tính có thể gặp ở người đã tiêm vắc-xin BCG hoặc nhiễm lao tiềm ẩn. Do đó, cần kết hợp thêm các xét nghiệm khác để xác định chính xác tình trạng bệnh.

6. Xét nghiệm máu (IGRA)

Xét nghiệm máu đánh giá phản ứng miễn dịch đặc hiệu với vi khuẩn lao. Kết quả thường có sau 1–2 ngày.

Phương pháp này ít bị ảnh hưởng bởi tiêm BCG trước đó và thường được sử dụng trong tầm soát lao tiềm ẩn ở người lớn.

7. Các xét nghiệm bổ sung

Tùy trường hợp hoặc thể trạng cơ thể, bác sĩ có thể yêu cầu hoặc chỉ định một số xét nghiệm khác như:

• CT ngực hoặc MRI.

• Chọc hút dịch màng phổi.

• Xét nghiệm dịch não tủy nếu nghi lao màng não.

• Sinh thiết hạch nghi ngờ lao ngoài phổi.

Tìm hiểu quy trình xét nghiệm lao phổi 

Quá trình kiểm tra bắt đầu bằng khai thác bệnh sử chi tiết, bao gồm tiền sử tiếp xúc nguồn lây, triệu chứng hiện tại và bệnh nền kèm theo.

Tùy vào loại xét nghiệm lao phổi được chọn, các bước tiến hành cụ thể sẽ có sự khác nhau

Sau đó, bác sĩ tiến hành thăm khám lâm sàng, nghe phổi, đánh giá hạch ngoại vi và chỉ định các xét nghiệm phù hợp. Tùy từng phương pháp, thời gian trả kết quả có thể dao động từ 1–2 ngày (xét nghiệm máu, PCR) đến vài tuần (nuôi cấy). Việc phối hợp nhiều kỹ thuật giúp nâng cao độ chính xác và đảm bảo phát hiện sớm nhất có thể.

Vai trò của xét nghiệm trong kiểm soát lao phổi

Phát hiện sớm lao phổi giúp giảm nguy cơ lây lan trong gia đình và cộng đồng. Điều trị đúng phác đồ có thể kiểm soát bệnh hiệu quả và hạn chế tình trạng kháng thuốc.

Đối với người trưởng thành, đặc biệt là người trong độ tuổi lao động, việc chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ góp phần bảo vệ bản thân và môi trường làm việc. Lao phổi hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu được phát hiện kịp thời và tuân thủ điều trị.

Kết luận

Xét nghiệm lao phổi ở người lớn là bước quan trọng để phát hiện sớm, kiểm soát lây nhiễm và điều trị hiệu quả. Dù bạn có triệu chứng kéo dài hay thuộc nhóm nguy cơ cao, việc tầm soát kịp thời tại Invivo Lab sẽ giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng. Chủ động kiểm tra ngay hôm nay là cách tốt nhất để ngăn chặn biến chứng và hạn chế sự lây lan của bệnh lao.