Chẩn Đoán Tay Chân Miệng Ở Trẻ: Xét Nghiệm Nào Cần Thiết?

Tay chân miệng là bệnh phổ biến ở trẻ nhỏ, thường diễn tiến nhẹ nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nếu không theo dõi đúng cách. Việc thực hiện xét nghiệm tay chân miệng đúng thời điểm tại các phòng Lab uy tín như Invivo Lab giúp phân biệt chính xác với các bệnh lý tương tự, đồng thời hỗ trợ bác sĩ đánh giá mức độ bệnh và đưa ra hướng xử trí kịp thời. Chủ động kiểm tra sớm chính là bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe của trẻ.

1. Tay chân miệng và những rủi ro tiềm ẩn 

Tay chân miệng là bệnh lý truyền nhiễm cấp tính, lây lan chủ yếu qua đường tiêu hóa (tiếp xúc với giọt bắn, dịch tiết từ mụn nước hoặc phân của người bệnh). Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, nhưng đối tượng dễ bị tấn công nhất là trẻ em dưới 5 tuổi (đặc biệt là dưới 3 tuổi).

Thông thường, bệnh tay chân miệng ở trẻ có thể tự khỏi sau 7-10 ngày. Tuy nhiên, một số trường hợp bệnh diễn tiến nặng hoặc do chăm sóc không đúng cách khiến thời gian phục hồi kéo dài. (1)

Ngay cả khi triệu chứng đã biến mất, người bệnh vẫn có thể tiếp tục phát tán virus trong vài tuần sau đó.

Nguyên nhân cốt lõi gây bệnh thường do hai chủng virus chính: Coxsackievirus A16 (thường gây triệu chứng nhẹ) và Enterovirus 71 – EV71 (tác nhân chính gây ra các ca bệnh nặng như viêm màng não, viêm thân não, viêm tuỷ cấp tính, liệt mềm cấp tính,…) (2)

Nếu không được theo dõi sát sao, bệnh nhi có thể phải đối mặt với các biến chứng đe dọa tính mạng như:

• Viêm não, màng não.
• Liệt dây thần kinh sọ, yếu hoặc liệt chi cấp tính.
• Viêm cơ tim, suy hô hấp, phù phổi cấp hoặc trụy tim mạch.

2. Vì sao cần thực hiện xét nghiệm tay chân miệng?

Ở giai đoạn khởi phát, tay chân miệng rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý như thủy đậu, chốc lở, viêm họng Herpangina hay Herpes miệng do đều xuất hiện tình trạng sốt và nổi bóng nước.

Cần xét nghiệm bệnh tay chân miệng để đảm bảo xác định chính xác tình trạng bệnh lý, nguyên nhân và mức độ bệnh, đặc biệt khi có nguy cơ biến chứng.

Thực hiện các chỉ định cận lâm sàng mang lại 3 giá trị cốt lõi:

1. Chẩn đoán phân biệt: Tránh tình trạng chẩn đoán sai, dẫn đến việc sử dụng thuốc sai mục đích.
2. Định danh chủng virus: Xác định chính xác trẻ đang nhiễm Coxsackievirus A16 hay chủng EV71 nguy hiểm, từ đó có chiến lược theo dõi phù hợp.
3. Phát hiện sớm biến chứng: Đo lường các chỉ số máu, điện giải và chức năng cơ quan để can thiệp y tế ngay khi có dấu hiệu chuyển độ nặng (như sốt cao khó hạ, nôn ói nhiều, giật mình, lờ đờ).

3. Các danh mục xét nghiệm chẩn đoán tay chân miệng

Tùy thuộc vào mức độ biểu hiện lâm sàng, các bác sĩ sẽ yêu cầu thực hiện các nhóm xét nghiệm khác nhau. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, quy trình cận lâm sàng được chia thành các nhóm sau:

3.1. Nhóm xét nghiệm cơ bản & Theo dõi toàn trạng thái 

Đây là những xét nghiệm nền tảng giúp đánh giá mức độ viêm nhiễm và rối loạn chức năng:

• Công thức máu (Tổng phân tích tế bào máu): Thông thường, chỉ số bạch cầu sẽ ở mức ổn định. Tuy nhiên, nếu bạch cầu tăng vọt trên 16.000/mm3 hoặc đường huyết vượt mức 160 mg% (8,9 mmol/L), đây là hồi chuông cảnh báo bệnh đang có nguy cơ biến chứng.
• Protein C phản ứng (CRP): Thường duy trì dưới mức 10 mg/L. Nếu CRP tăng cao, trẻ có thể đang gặp tình trạng bội nhiễm vi khuẩn.
• Đường huyết, Điện giải đồ & X-quang phổi: Bắt buộc đối với các bệnh nhi được phân loại từ độ 2b trở lên để rà soát rối loạn chuyển hóa và tổn thương hô hấp.

3.2. Nhóm xét nghiệm chuyên sâu tầm soát biến chứng

Khi trẻ xuất hiện các triệu chứng trở nặng ở hệ thần kinh hoặc tim mạch, các xét nghiệm khẩn cấp sẽ được kích hoạt:

• Xét nghiệm Dịch não tủy: Chỉ định chọc dò tủy sống khi nghi ngờ viêm não/màng não.
• Xét nghiệm Troponin I & Siêu âm tim: Được thực hiện khi nhịp tim của trẻ nhanh bất thường (≥ 150 lần/phút) nhằm loại trừ nguy cơ viêm cơ tim hoặc sốc tuần hoàn.
• Khí máu động mạch: Đánh giá tình trạng thiếu oxy khi trẻ có biểu hiện suy hô hấp.
• Chụp MRI (Cộng hưởng từ não): Công cụ chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu giúp phân biệt với các bệnh lý ngoại thần kinh khác.

3.3. Nhóm xét nghiệm xác định tác nhân (Định danh Virus)

• Kỹ thuật RT-PCR: Mẫu bệnh phẩm (lấy từ dịch hầu họng, dịch mụn nước, phân hoặc dịch não tủy) sẽ được đưa vào hệ thống máy phân tích sinh học phân tử để tìm kiếm vật chất di truyền của virus.
• Test nhanh kháng thể IgM EV71: Phương pháp này giúp phát hiện nhanh kháng thể chống lại virus EV71, thường cho kết quả chính xác nhất khi thực hiện từ ngày thứ 4 sau khi phát bệnh.

4. Quy trình và những lưu ý trước khi lấy mẫu

Để đảm bảo kết quả phản ánh chính xác nhất tình trạng sức khỏe, phụ huynh cần lưu ý:

• Cung cấp bệnh sử chi tiết: Thông báo rõ với bác sĩ về thời điểm xuất hiện nốt ban đầu tiên, các cơn sốt hay dấu hiệu giật mình ở trẻ.
• Lựa chọn thời điểm vàng: Các chuyên gia khuyến cáo nên lấy mẫu xét nghiệm PCR trong giai đoạn từ ngày 1 đến ngày 3 của bệnh (lúc virus đang nhân lên mạnh mẽ nhất).
• Chuẩn bị tâm lý cho trẻ: Thao tác lấy máu hay quệt dịch hầu họng có thể khiến trẻ quấy khóc. Phụ huynh nên trấn an và phối hợp cùng nhân viên y tế để quá trình thu thập mẫu diễn ra nhanh chóng.
• Nhịn ăn: Một số chỉ định xét nghiệm sinh hóa máu có thể yêu cầu bệnh nhân nhịn ăn từ 8 – 12 tiếng. Hãy tham vấn ý kiến kỹ thuật viên trước khi thực hiện.

5. Chủ động phòng ngừa lây nhiễm trong cộng đồng

Dù hệ thống y tế và các phòng Lab hiện đại có thể giúp phát hiện bệnh nhanh chóng, nhưng việc phòng bệnh từ “gốc” vẫn là ưu tiên hàng đầu:

• Rửa tay sát khuẩn thường xuyên trước khi chế biến thức ăn và sau khi chăm sóc trẻ.
• Tuân thủ nguyên tắc ăn chín, uống sôi; khử khuẩn vật dụng, đồ chơi hàng ngày.
• Cách ly ngay lập tức khi phát hiện trẻ có biểu hiện nổi ban, loét miệng và đưa đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
  

  Thường xuyên nhắc nhở trẻ vệ sinh tay sạch sẽ với xà phòng

Kết luận

Xét nghiệm tay chân miệng không chỉ giúp xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh mà còn là công cụ quan trọng để phát hiện sớm biến chứng nguy hiểm. Thực hiện xét nghiệm tại Invivo Lab mang lại sự an tâm nhờ quy trình chuẩn hóa, công nghệ hiện đại và đội ngũ chuyên môn cao. Chủ động kiểm tra sớm chính là cách hiệu quả nhất để bảo vệ trẻ trước những rủi ro tiềm ẩn của bệnh tay chân miệng.