Men gan cao: Những điều cần biết và cách giảm men gan an toàn

Men gan cao không đơn thuần là những con số trên tờ kết quả xét nghiệm; đó là “tiếng kêu cứu” từ các tế bào gan đang bị tổn thương. Nếu không được kiểm soát kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành những biến chứng đe dọa tính mạng như xơ gan hay ung thư gan. Cùng Invivo Lab giải mã các chỉ số men gan và thiết lập lá chắn bảo vệ “nhà máy thải độc” của cơ thể ngay hôm nay

1. Vì Sao Men Gan Tăng ?  

Men gan thực chất là các loại protein (enzyme) nằm bên trong các tế bào gan, đóng vai trò xúc tác cho các phản ứng hóa học quan trọng như chuyển hóa năng lượng và khử độc. Ở trạng thái khỏe mạnh, tế bào gan hoạt động ổn định và chỉ giải phóng một lượng rất nhỏ enzyme vào máu thông qua chu trình thay thế tế bào già cỗi tự nhiên.

Men gan cao ( hay tăng men gan) thường là dấu hiệu cảnh báo gan đang bị tổn thương

Tuy nhiên, khi gan bị viêm nhiễm, bị tấn công bởi virus, độc chất hoặc áp lực quá tải, các màng tế bào gan sẽ bị phá vỡ hoặc trở nên “rò rỉ”. Kết quả là các enzyme này tràn vào hệ tuần hoàn với số lượng lớn. Do đó, nồng độ men gan trong máu tỷ lệ thuận với mức độ tế bào gan đang bị hủy hoại. Nếu không được phát hiện sớm, sự phá hủy này sẽ diễn ra trên diện rộng, dẫn đến suy giảm chức năng gan toàn phần.

2. Ý Nghĩa Các Chỉ Số Men Gan : 

Việc đánh giá tình trạng gan cần dựa trên sự phân tích biệt hóa các nhóm enzyme sau:

2.1 Nhóm Transaminase (ALT & AST): 

ALT (Alanine Aminotransferase): Enzyme đặc hiệu nhất cho gan, tập trung ở bào tương. Sự gia tăng ALT là bằng chứng trực tiếp của tổn thương tế bào gan.

AST (Aspartate Aminotransferase): Tồn tại ở cả gan, cơ tim và cơ xương. Tỷ lệ AST/ALT (chỉ số De Ritis) là căn cứ quan trọng: Tỷ lệ > 2 thường gợi ý tổn thương do rượu, trong khi < 1 thường gặp trong viêm gan virus cấp.

2.2 Nhóm Enzyme đường mật (GGT & ALP):

GGT (Gamma-Glutamyl Transferase): Cực kỳ nhạy cảm với tình trạng nhiễm độc rượu và tắc mật. Đây là chỉ số quan trọng để tầm soát hội chứng lạm dụng đồ uống có cồn.

ALP (Alkaline Phosphatase): Tăng cao trong các hội chứng ứ mật (cholestasis) hoặc các bệnh lý về xương.

Ngưỡng tham chiếu các chỉ số:

• ALT: < 41 U/L ở nam và nữ là < 32 U/L .
• AST: < 40 U/L cho nam và < 31 U/L cho nữ, 
• GGT: 8–61 U/L ở nam và 5–36 U/L ở nữ.
• ALP: 35 – 129 U/L

3. Các Nguyên Nhân Tiềm Ẩn Gây Tăng Men Gan : 

Tình trạng men gan tăng cao không tự nhiên xuất hiện. Nó thường là kết quả của một quá trình tác động dài hạn hoặc đột ngột từ các yếu tố sau:

3.1. Nhóm nguyên nhân do lối sống và độc chất

Rượu bia: Đây là “kẻ thù” số một. Ethanol khi vào gan sẽ chuyển hóa thành Acetaldehyde – một chất cực độc làm chết tế bào gan hàng loạt.

Uống nhiều rượu bia dễ khiến enzym gan tăng cao

Dược phẩm và thực phẩm chức năng: Việc lạm dụng thuốc giảm đau chứa Paracetamol (Acetaminophen), thuốc kháng sinh hoặc các loại thảo dược không rõ nguồn gốc gây áp lực giải độc cực lớn lên gan.

Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD): Sự tích tụ chất béo trong gan do béo phì, chế độ ăn nhiều đường và ít vận động gây viêm gan mạn tính.

3.2. Nhóm nguyên nhân bệnh lý và virus

Viêm gan virus (A, B, C, D, E): Đặc biệt là viêm gan B và C có thể tồn tại âm thầm hàng chục năm, tàn phá tế bào gan lặng lẽ cho đến khi men gan tăng vọt ở giai đoạn xơ gan.

Tổn thương gan cũng có thể khiến cho enzym gan tăng cao.

Bệnh gan tự miễn: Hệ miễn dịch tự tấn công tế bào gan của chính mình.

Rối loạn chuyển hóa di truyền: Như bệnh Wilson (tích tụ đồng) hay Hemochromatosis (quá tải sắt) gây tổn thương mô gan từ cấp độ gen.

Đôi khi, các yếu tố như thay đổi nội tiết tố hoặc phản ứng với thuốc có thể làm tăng nồng độ enzym gan tạm thời. Mức độ tăng cao gây ra bởi những yếu tố này thường sẽ trở lại bình thường trong khoảng 2 đến 4 tuần mà không cần điều trị. (1)

4. Các Dấu Hiệu Cảnh Báo Lâm Sàng Cần Lưu Ý : 

Khi men gan mới tăng nhẹ, cơ thể thường không có triệu chứng rõ rệt. Tuy nhiên, khi các chỉ số vượt ngưỡng 2-3 lần, các tín hiệu sau sẽ bắt đầu xuất hiện:

Hội chứng ngứa da kéo dài: Không phải do dị ứng thời tiết, ngứa do gan thường lan tỏa khắp cơ thể, đặc biệt là ở lòng bàn tay, bàn chân và nặng hơn về đêm do sự ứ đọng muối mật dưới da.

Ngứa da dai dẳng là một trong số những triệu chứng của enzym gan cao.

Sự biến đổi của hệ tiêu hóa: Người bệnh thường cảm thấy đầy bụng, khó tiêu, sợ mỡ, buồn nôn. Đây là hệ quả của việc gan không sản xuất đủ mật để phân giải thức ăn.

Vàng da và vàng mắt: Đây là chỉ báo cho thấy lượng Bilirubin trong máu đã vượt quá khả năng xử lý của gan.

Thay đổi sắc tố chất thải: Nước tiểu có màu như nước trà đặc, phân nhạt màu như đất sét là những dấu hiệu điển hình của việc đường mật bị tắc nghẽn hoặc gan suy yếu trầm trọng.

5. Biến Chứng Khi Men Gan Cao Không Được Kiểm Soát

Tình trạng tăng men gan kéo dài nếu không được can thiệp theo sẽ dẫn đến các bệnh lý nguy hiểm sau như :n 

Xơ gan: Các tế bào gan bị chết được thay thế bằng các mô sẹo cứng. Gan mất dần khả năng tái tạo và thực hiện chức năng.

Suy gan cấp và mạn tính: Gan hoàn toàn mất khả năng thải độc, dẫn đến nhiễm độc toàn thân.

Ung thư gan (HCC): Biến chứng cuối cùng và nguy hiểm nhất. Tế bào gan bị đột biến trong quá trình viêm nhiễm kéo dài, hình thành nên các khối u ác tính.

6. Cách Phòng Ngừa Hiện Tượng Men Gan Cao

Hạn chế tối đa việc tiêu thụ đồ uống có cồn : Đối với những trường hợp bắt buộc, cần tuân thủ ngưỡng an toàn y tế để tránh tình trạng stress oxy hóa gây viêm gan cấp tính do rượu.

Tuyệt đối không sử dụng chung các vật dụng cá nhân:  Nguy cơ nhiễm máu từ các vật dụng (kim tiêm, dao cạo, dụng cụ can thiệp thẩm mỹ) – con đường lây truyền virus viêm gan B và C.

Hoàn thành lộ trình tiêm chủng Vaccine viêm gan A và B : Theo khuyến cáo của Bộ Y tế đây là biện pháp bảo vệ đặc hiệu giúp gan chống lại sự tấn công của các chủng virus phổ biến.

Ưu tiên các nhóm thực phẩm giàu chất chống oxy hóa: Hỗ trợ quá trình giải độc pha 1 và pha 2 tại gan, đồng thời, cần hạn chế thực phẩm chế biến sẵn chứa chất bảo quản gây áp lực lên chức năng chuyển hóa.

Bệnh nhân đái tháo đường cần kiểm soát chặt chẽ chỉ số đường huyết và HbA1c: Tình trạng kháng Insulin kéo dài là tác nhân chính dẫn đến viêm gan nhiễm mỡ không do rượu (NASH).

Không tự ý sử dụng các loại thuốc điều trị hoặc thực phẩm bổ sung khi chưa có chỉ định từ chuyên gia : Việc phối hợp thuốc sai cách hoặc dùng quá liều (đặc biệt là nhóm giảm đau, kháng sinh) có thể gây ra hội chứng nhiễm độc gan cấp tính.

Duy trì cân nặng ở mức lý tưởng thông qua chế độ vận động thể chất hằng ngày: Việc giảm mỡ nội tạng giúp ngăn ngừa tình trạng thâm nhiễm mỡ nhu mô, từ đó ổn định nồng độ men gan bền vững.

KẾT LUẬN

Men gan cao không phải là một con số để bạn lo lắng, mà là một cơ hội để bạn lắng nghe và chăm sóc cơ thể mình tốt hơn. Việc chủ động xét nghiệm định kỳ 6 tháng một lần là phương pháp duy nhất để kiểm soát sức khỏe lá gan trước khi quá muộn.

Bạn có đang băn khoăn về kết quả men gan của mình? Hãy liên hệ ngay với Invivo Lab. Chúng tôi sở hữu hệ thống xét nghiệm sinh hóa đạt chuẩn quốc tế, giúp bạn định danh chính xác nguyên nhân và tư vấn lộ trình bảo vệ gan cá nhân hóa.